O kulturze Mande

Afryka, Kuba, Brazylia, Jamajka, trzy kolory, reggae, plemiona, kultura rasta, wierzenia... itd.

Moderator: Moderatorzy

mihasz
****-----
Posty: 245
Rejestracja: pt gru 16, 2005 4:01 pm

O kulturze Mande

Postautor: mihasz » pn maja 08, 2006 1:30 pm

naprawdę dużo i po polsku na nowej stronie:

www.strefarytmu.pl
dywan
****-----
Posty: 251
Rejestracja: pt sty 02, 2004 11:03 am
Lokalizacja: Kędzierzyn-Koźle
Kontaktowanie:

Postautor: dywan » śr maja 10, 2006 11:52 am

Mi się podoba. Fajnie że w końcu Kuba Pogorzelski postanowił podzielić się swoją wiedzą w sieci. Mam nadzieję że z czasem będzie tego jeszcze więcej.
su asti
Awatar użytkownika
Zdzisiu
*****----
Posty: 573
Rejestracja: pn maja 31, 2004 1:40 pm
Lokalizacja: Gdańsk
Kontaktowanie:

Postautor: Zdzisiu » śr maja 10, 2006 2:25 pm

Do pierwszej w nocy siedzialem, czytalem i chlonalem :)

Oby wiecej takich publikacji.
Wszyscy bębniarze łączmy się!
Awatar użytkownika
leniu
**-------
Posty: 101
Rejestracja: wt mar 15, 2005 12:42 am
Lokalizacja: kołobrzeg
Kontaktowanie:

Postautor: leniu » sob maja 27, 2006 1:47 am

Nareszcie coś uporządkowanego i w ...pigułce!
Awatar użytkownika
Ewerz71
***------
Posty: 176
Rejestracja: ndz maja 15, 2005 2:42 pm
Lokalizacja: Wrocław
Kontaktowanie:

Re: O kulturze Mande

Postautor: Ewerz71 » pt cze 12, 2009 9:49 pm

Czesc. Przepisałem troche ksiażki Michala Tymanowskiego "Historia Mali" na referat z Zachodniej Afryki wiec z checia sie z wami tym podziele. Mielgo czytania

Kiedy w 1960 r. wyzwalały sie spod władzy kolonialnej kraje wchodzące w skład francuskiej Afryki zachodniej, jedna z byłych kolonii - Sudan Francuski, przyjęła nazwę Mali po swym poprzedniku, państwie, które rozwinęło sie i działało od XI do XVIIw. na terenie pokrywającym sie w ogólnych zarysach z terytorium współczesnego Mali. Podkreślona została w ten sposób wieź historyczna, łącząca społeczeństwo Malijskie z jego odległa i wspaniała przeszłością. Nazwa państwa stała sie wyrazem dumy z tej przeszłości i wielkiego znaczenia, jakie rozwijanie świadomości historycznej odgrywa w procesie tworzenia sie nowoczesnego rodu Mali. Dzisiejsze Mali jest krajem ubogim, walczącym z dużymi trudnościami leżącymi na drodze jego rozwoju. Można jednak śmiało stwierdzić, że społeczeństwo tego kraju dysponuje ogromnym dorobkiem. Jest nim przeszłości. Teren dzisiejszego Mali był obszarem, na którym uformowały sie liczne państwa, o bardzo rozwiniętym aparacie władzy, dysponujące znacznymi środkami materialnymi. W pastwach tych powstały duże ośrodki miejskie, działały szkoły, biblioteki, pracownie pisarzy. W przeszłości począwszy od około X-Xi w. co najmilej po XVI w. - teren Mali był najbardziej rozwiniętym obszarem w Afryce Zachodniej i jednym z terenów najbardziej intensywnego rozwoju cywilizacji w skali całej Czarnej Afryki. Przeszłość ta ma wielkie znaczenie nie tylko dla społeczeństwa malijskiego, lecz i dla jego sąsiadów, jest dorobkiem, do którego nawiązują politycy i twórcy Afrykańscy, który poprzez szkole, teatr, prasę, książki i opowieści griotow staje sie znany masom ludowym i kształtuje ich postawy. Stad wynika rola historii, wyjątkowo duża we współczesnym życiu tych społeczeństw. Zakres chronologiczny Dziejów mali obejmuje okres od około VI w. n.e. po czasy nam współczesne. Wykopaliska Archeologiczne, dotyczące paleolitu, neolitu i początków epoki żelaza, były wprawdzie prowadzone na trenie Mali lecz ich wyniki sa wyrywkowe. Nie możemy na ich podstawie śledzić procesów historycznych. Natomiast począwszy od VIw. n.e. najpierw tradycje ustne , następnie liczne wykopaliska i wreszcie źródła pisane pozwalają już odtworzyć w sposób ciągły procesy dziejowe kształtujące społeczeństwo Mali.
Źródła pisane nie wyczerpują materiału, dzięki któremu możemy odtwarzać historie Mali. Szczególnie dla okresów dawniejszych oraz dla zagadnień dziejów kultury, dziejów społecznych oraz genealogii dynastycznych ogromne znaczenie maja przekazy tradycji ustnej.
Republika Mali jest najbardziej rozległym państwem Afryki Zachodniej, nie ma dostępu do Morza. Graniczy z Algierią, Nigrem, Górną Woltą, wybrzeżem Kości słoniowej, Gwineą, Senegalem i Mauretanią. Stolica jest Bamako. Język oficjalny to Francuski. Szybki rozwój państwa umożliwiły kontakty z Berberami i Arabami co wiązało sie z przejściem na islam w XI w. Oznaczało to przyjęcie wzorców ideologicznych, politycznych, organizacyjnych i prawnych z bardziej rozwiniętego świata muzułmańskiego. Oczywiście nie wszystkie wzorce można było zastosować w odmiennych warunkach panujacych w społeczeństwie Malinke, wiele z nich dostosowywano do miejscowych potrzeb i możliwości. nie mniej wzorce te były bez wątpienia ważnym czynnikiem przyspieszającym rozwój państwa Mali.

Podziały Etniczne i kulturowe. W XIII i XIV w. czyli w okresie rozkwitu mali, na jego obszarze zamieszkiwały różne grupy językowe i etniczne. Najważniejsza z nich był lud Malinke, który tworzył Państwo Mali. Malinke należą do ludów Mande, podobnie jak inne ludu zamieszkujące centrum XIV - wiecznego Mali: Sonike, Bambara, Bozo. Ale p
oza tą wielką rodzina spokrewnionych ludów teren mali zamieszkiwały i inne, obce im językowo i etnicznie grupy. na Wschodzie byli Songhajowie. teren ich osadnictwa był zwiazany z dorzeczem średniego Nigru. Na północy mieszkały koczownicze ludy berberskie i arabskie. Część z nich zasiedlała oazy i miasta. Terytorium XIII-XIV wiecznego mali zamieszkane wiec było przez różne grupy etniczne i językowe. Zróżnicowanie to było bardzo głebokie- dotyczylo różnej dla poszczególnych grup gospodarki, kultury, form organizacji. Podstawowa różnica był osiadły lub koczowniczy tryb życia. Osiadłe były wszystkie zajmujące sie rolnictwem ludy Mande ( Malinke, Bambara, Sonike)a, także Uolofowie, Sererowie, Tukulerzy. Osiadły tryb życia związany z rolnictwem prowadziła cześć ludu Songhaj. Niektóre ludy miały tryb życia półkoczowniczy, półosiadły, Byli to przede wszystkim rybacy wędrujący łodziami wzdłuż Nigru( Bozo z grupy Mande:Somono mówiacy językiem bambara i cześć ludu songhaj zajmująca sie rybołówstwem - Soroko) Podobny był tryb życia wędrownych kupców Diula należących do Mabnde.
Koczownictwo związane było z hodowla jako zajęciem podstawowym. Na sahaze i sahelu koczowali ze swymi stadami Tuaregowie i plemiona arabskie. Różnice trybu życia i gospodarki lezały u podstaw różnego dorobku kultury materialnej tych grup. Najniższym szczeblem organizacji opartej na wiezach krwi była wielka rodzina, a na wezach terytorialnych - wieś. Wższy szczebel to organizacje plemienne, a w niektórych wypadkach państwowe(np: zalezne od Mali Państwo Songhaj)

Podstawowe zajęcia ludności Mali to rolnictwo i hodowla, z tym że przeciwnie do sytuacji panującej w średniowiecznej Europie te dwa podstawowe typy zajęć wiejskich nie współ istniały w mali w ramach pojedynczych gospodarstw wiejskich. inne ludy zajmowały sie uprawą ziemi a inne hodowla i tylko handel lub inne formy wymiany pozwalały rolnikowi zdobyć produkty rolnicze. w XIII i XIV w. podstawowa techniką rolnicza było wypalanie buszu, głównym zaś narzędziem motyka, najczęściej zaopatrzona w żelazne ostrze. Podstawowymi zbożami były proso, sorgo, ryż, Fonio. Ponadto uprawiano nieco przenicy, jęczmienia, a także zbierano ziarna niektórych dziko rosnących traw. Na południu mali uprawiano również jamy. Po za tym zbierali fasolę, bób, ciecierzycę, soczewice i woandzu, czyli orzeszki bamberskie. W śród warzyw najbardziej rozpowszechnione były cebula, czosnek, kapusta, dynia, tykwa ogórek, melon i kawon.
W oazach lezących na pograniczu Sahary i Sahelu uprawiano palmę daktylową, na południowych zaś krańcach mali zbierano orzechy kola. Najważniejsza rośliną przemysłowa była bawełna. powszechnie uprawiano tylko proso, sorgo, ryż i fasolę. inne rośliny występowały na niektórych terenach tam gdzie pozwalały na to gleby i ich nawodnienie. Inne uprawiane były tylko sporadycznie np. w związku z zapotrzebowaniem wyższych, bogatszych warstw społecznych Mali. Bardzo duże były różnice regionalne, a najbardziej pomyślne warunki dla rolnictwa istniały w strefie sawanny i w dolinach rzek. W związku z okresem wegetacji roślin uprawnych kalendarz zajęć rolnikowi Zachodnio afrykańskich wymagał prac przy uprawie roli tylko w niektórych miesiącach. Pozwalało to wiejskiej ludności Mali na zajmowanie sie w tym okresie innymi pracami, głownie rybołówstwem oraz polowaniem, a także rzemiosłem i innymi pracami pozarolniczymi, na przykład handlem. Nie mała role w uzupełnianiu jadłospisu ludności wiejskiej odgrywało zbieractwo. Spożywano przede wszystkim owoce dziko rosnących drzew. Pisarze Arabscy podają wiadomości o drzewach podobnych wg. nich do śliw i brzoskwiń. Tłuszczu w postaci masła dostarczało drzewo karite, a oleju palma oleista oraz sezam. Na wsi w ramach gospodarki rolnej wykształciło sie niektóre rzemiosła. Były to wytop żelaza i kowalstwo, obróbka drewna, skórnictwo, tkactwo bawełniane i gospodarstwo. Rzemiosłami zajmowali sie głownie mężczyźni, tylko garncarstwo znajdowało sie w rękach kobiet, najczęściej z reszta żon kowal. Natomiast w ramach społeczności wiejskich chłopi, którzy byli jednocześnie rzemieślnikami, należeli do grup wyodrębnionych, kast. Powstały one przypuszczalnie właśnie w okresie rozkwitu mali XII XIV w. ponieważ przynależność do kast była dziedziczna, umacniało to ich odrębność od reszty społeczności wiejskiej.
Poza rzemieślnikami pracującymi na potrzeby wspólnot wiejskich istniały również grupy rolników obarczone przez aparat państwowy daniną w wyrobach rzemiosła. Twórcami tego systemu byli władcy Mali, którzy na potrzeby państwa, przede wszystkim armii, musieli dysponować znacznymi ilościami wyrobów kowalskich (broń) skórniczych i tkackich (odzież, buty), potrzebowali budowniczych łodzi i ich obsługi. Presja organizacyjna i narzucenie takich danin przez państwo doprowadziły do powstania na wsi dużych grup rzemieślników, którzy byli zarazem rolnikami i po złożeniu daniny sami żyli dzięki uprawie ziemi. Ludność taka nazywamy służebna, a system systemem służebnym.
Ludy rolnicze zajmowały sie rybołówstwem tylko dorywczo. Istniało ponadto całe grupy etniczne, które rybołówstwo oraz polowanie na zwierzęta wodne traktowały jako zajęcie główne. We wschodniej części łuku Nigru rybołówstwem zajmowali sie Soroko. Poza polowaniem na ryby Soroko zajmowali sie polowaniem na Hipopotamy, których mięso było wysoko cenione. Mięso rybie - zarówno świeże, jak i suszone - było ważnym składnikiem pożywienia Mali. Aparat państwowy zdołał podporządkować sobie grupy rybaków na podobnych zasadach jak służebnych rzemieślników. W rozwoju Hodowli i jej regionalnym rozmieszczeniu warunki naturalne odgrywały nie mniejsza role a niżeli w rolnictwie. Bardzo duże znaczenie dla gospodarki Mali i całej Afryki Zachodniej miało kopalnictwo i wykorzystywanie surowców mineralnych. Złoża bogactw naturalnych znajdowały sie tylko w niektórych regionach, inne tereny były ich pozbawione. Sprzyjało to rozwojowi wymiany. Pisarzy arabscy i europejscy zwracali przede wszystkim uwagę na zasoby złota, którymi dysponowali władcy Mali i tamtejsze kupiectwo. Początki wydobycia kruszcu przypadają na czasy starożytne. Ale po opanowaniu Afryki północnej przez Arabów i po ukształtowaniu sie w Afryce Czarnej wielkich, sprawnie działających organizacji państwowych produkcja i handel złotem poważnie sie rozwinęły.
GŁODY ZARAZKI I PANIKI
najbardziej dobitnym, a zarazem tragicznym dowodem spadku produkcji żywności były wyjątkowo częste w XVII i XVIII w. klęski głodu i zarazy. Stulecia poprzednie były od niech wolne. w XVI w. zanotowano trzy okresy zarazy: 1536, 1548-1551 i 1582-1583. wydarzenia te nie niosły za soba jednak ruiny życia gospodarczego i społecznego., gdyż ogólna pomyślna sytuacja ekonomiczna pozwalała na odrabianie strat. Po krótkich okresach klęsk następowały długie okresy pomyślności. W XVII i XVII w. klęski staja sie coraz częste, a obok zarazy pojawiały sie głody. Odbudowa gospodarki stawała sie trudna wobec ogólnej niepomyślnej sytuacji. Na rekonstrukcje demograficzna i ekonomiczna brakowało wiec czasu i środków.

W kulturze ludów zamieszkujących Mali funkcjonowały różne wzorce: tradycyjny, związany z miejscową kultura animistyczna, oraz muzułmański. w sferze materialnej była to kultura ludów rolniczych, pasterskich i rybackich i rybackich. była ściśle związana z przyrodą

DWÓR JAKO OŚRODEK KULTURY TRADYCYJNEJ

Dwór władców mali był największym ośrodkiem, w którym rozwijała sie kultura tradycyjna. Najróżniejsze jej formy prezentowane były podczas audiencji udzielanych przez władców w każdy piątek oraz z okazji niektórych świat. Ceremoniał tych audycji by bardzo rozbudowany, odbywały sie one na wielkim placu, który mógł zgromadzić wielu ludzi. elementy islamistyczne przeplatały sie w czasie tych świat z elementami twórczości murzyńskiej. Piątkowy termin był na przykład związany z kalendarzem muzułmańskim, Lecz sceneria, stroje, ustawienie dworu, muzyka, pieśni i poematy wygłaszane na cześć władcy były dorobkiem kultury miejscowej. Władca zasiadał na podwyższeniu zwanym bembe. Po jego dwóch stronach ustawiano symbole siły panującego - kly słoniowe jego bron była pokryta złotem. Za tronem stały szeregi zbrojnej gwardii, służba, żony, z boku bembe - kay. jeden ze służących trzymał nad władca duży parasol, ozdobionym patykiem wykonanym ze złota- wszystko to miało symbolizować bogactwo, sile wojskową i sprawiedliwość władcy. Dostojnicy dworscy i wojskowi ustawiali sie wielkim kołem na placu, poniżej bembe. Każdy z nich dosiadał rumaka i za każdym stał zbrojny odział wojowników konnych i pieszych. Przed rozpoczęciem ceremonii przyprowadzano dwa osiedlane konie i dwa barany. Czyniono to aby zapobiec rzuceniu złego czaru. Na dany znak rozpoczynano bicie w bebny i gre na miejscowych instrumentach. Muzykami byli grioci.
Zapraszam na warsztaty z gry na bębnach we Wrocławiu
http://www.warsztatybebniarskie.wroclaw.pl/

Wróć do „Historia bębnów, aspekty kulturowe...”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 1 gość